Rubriek: Verhaal bij een foto - Aflevering 19 - Mei 1995

Dertien jaar na de tweede wereldoorlog vestigde ik mijn eerste donkere kamer op de zolderverdieping bij de familie Remmert Aten in de Frans Halsstraat, hoek Jan van Goyenkade in Zaandam.
De naam Aten had toen een welbekende klank in de Zaanstreek en de balkenzagerij 'De Bark' in het Westzijderveld, familiebezit en de laatste in zijn soort werd geleid door Remmert, roepnaam 'Rem' en zijn broer Bart.
Op die zolderverdieping waar ik mijn doka mocht inrichten, bevond zich nog een andere ruimte die door een houten voorzetwand aan het oog kon worden onttrokken.
Hier had in de bezettingstijd een joodse landgenoot gezeten, die uiteindelijk in Israël belandde en nog steeds contact met de Atens onderhield.
Een ander getuigenis uit die tijd, een Duits geweer, vond ik ergens in een hoek staan.
Op mijn vraag hoe hij er aan kwam, wilde Aten slechts kwijt dat hij het indertijd had 'afgepakt' .
Rem Aten was niet erg mededeelzaam over zijn rol in het georganiseerd verzet en hield evenmin van uiterlijk vertoon, behalve misschien die keer op Koninginnedag in het eerste oorlogsjaar.
De vlag werd uitgestoken en de hond kreeg een oranje strik om.
Dit tot grote ergernis van een voorbijfietsende NSB-er die er een Duitse militair bijhaalde.
De Duitser eisde dat de vlag werd ingehaald en de NSB-er die dat niet voldoende vond werd toegesnauwd:"Maul halten, lch hab's gesagt!"
Tijdens het einde van de oorlog, toen de Amsterdamse haven al grotendeels vernield was, maakte men zich in verzetskringen zorgen om het lot van de Hembrug,
waarvan men wist dat deze ondermijnd was.
Zwemmend met een opgezette meeuw op het hoofd gebonden, hebben Rem Aten en J.G. Bol de brugpijler geënterd en de springlading verwijderd.
Ongelukkigerwijs ontdekten de Duitsers later door drijvend verpakkingsmateriaal dat er iets mis was.
Toen bleek dat er opnieuw een springlading was aangebracht, is Rem er alleen nog een keer naartoe geweest: een daad waarvoor hij na de oorlog door koningin Juliana persoonlijk werd onderscheiden.
Behalve het doelmatige gebruik van een opgezette meeuw, was Aten een hartstochtelijk vogelliefhebber en het schaftlokaal op het terrein van de Bark,
was aan zijn bestemming onttrokken en diende als nachtverblijf van diverse soorten pluimvee.
Bovendien jaagde hij ook graag en verorberde zijn jachtbuit met smaak.
Toen ik een keer opmerkte dat dit slecht met zijn hobby te rijmen viel, zei hij: "Belazer jezelf niet!", hetgeen bij ons thuis nog lang een gevleugeld woord is gebleven.
Zo heb ik heel wat vogellief en leed meegemaakt en ik herinner me een uitstapje van twee pauwen die daar achteraf heel wat spijt van hebben gehad.
Nadat die toepasselijkerwijs in de Ooievaarsstraat in Zaandam waren neergestreken, door Rem persoonlijk een keuken binnengedreven en weer teruggebracht werden,
bleken een keuken vol scherven en een auto vol veren stille getuigen van een weinig zachtzinnige aanpak.
De foto heeft ook aIles met vogels, water en hout te maken. Zaken waar Rem in hoge mate vertrouwd mee was.
Niet een toevallige foto, maar in opdracht gemaakt voor de firma Aten als Nieuwjaarswens voor vrienden en relaties.

Peter Marcuse

Bron:
"Zaanstreek in bezettingsjaren. ", door W. Swart 1981