Hulpverlening voor het wegverkeer van1923 tot heden.

Vanaf de pionierstijd rond de vorige eeuwwisseling tot heden, ligt een stuk 'bergingsgeschiedenis ' dat tot leven komt als je kennismaakt met Nico Hoogwout,
die daar zelf 50 jaar lang midden in zat en het is ook voornamelijk aan hem te danken dat dit verhaal tot stand kwam.
Vandaag de dag zijn alle bergingsaktiviteiten volgens het rayonneringssysteem landelijk geregeld en
is iedereen vertrouwd met de gele takel- en transportwagens die je overal tegenkomt.
Het bewijs hiervoor heb ik trouwens in mijn hand; de ruim 200 pagina 's dikke VBS gids 1999,
uitgegeven door Nederlandse Vereniging van Bergingsspecialisten, die intussen ook al weer 10 jaar bestaat.

De korte voorgeschiedenis

Reeds voor de oorlog van 1914-1918 deden de eerste personen- en vrachtauto's in Nederland hun intrede,
waaronder ook een auto van Nederlands fabrikaat merk 'Spyker'.
Op het moment dat het eerste defecte voertuig op sleeptouw werd genomen naar de werkplaats, was er sprake van berging.
Wat dat betreft zijn we als autobezitter eigenlijk allemaal potentiële bergers en heeft wellicht menigeen z'n buurman op een winterdag,
uiteraard met zijn eigen sleepkabel, opgetrokken, omdat de motor niet wilde aanslaan.

Na 1918 toen het autoverkeer goed op gang kwam werden in de Zaanstreek door Ford en General Motors de eerste dealers aangesteld;
respectievelijk Fa. Steemeijer in Zaandam en Garage Zwart in Wormerveer.
Zij construeerden zelf hun eerste eenvoudige kraanwagen door een hefboom op een chassis te monteren.
De firma Schol bouwde een kraan op een vrachtwagenchassis voor het vervoer en plaatsen van zware stoomketels en machines.

In de Tweede Wereldoorlog werd het autobezit door de bezetter flink gereduceerd.
In 1945 was men aangewezen op de legerdumps van de gealliëerden en dat bleek ruimschoots voldoende om een start te maken.
Bekende merken zoals Diamond - Ward La France - Dodge - GMC - Mack en Reo aangepast voor civiel gebruik door bedrijven als Baris in Spijkenisse,
R.E.O.M.I.E. in Wolfheze bij Arnhem en Sindorf in 't Harde, boden een goed alternatief.

Aldus uitgerust was er rond 1948 een aantal Zaanse bedrijven met een kraanwagen voor hulpverlening.

Garage Dunnebier BV. aan de Dorpsstraat 357-359 in Assendelft is een allround garagebedrijf; directeur is C.P. Dunnebier.
Omstreeks 1904 werd door de overgrootvader van de huidige directeur een bedrijfje voor handkarren en fietsen opgezet.
Er was zelfs enige tijd sprake van eigen productie van fietsen met als merk Adelaar.
Vanaf 1920 verkocht en repareerde men luxe auto's en vrachtwagens, maar ook tractoren.
Bovendien werd er nog enige tijd met taxi's gereden.
Op een later tijdstip werd het Ford sub-dealerschap verworven.
Daarna kwam de service en export van Scania vrachtwagens.
Ook tegenwoordig vindt er veel verkoop naar het buitenland plaats.
Hoewel het bergen geen specialiteit was, had men rond 1974 de beschikking over een kraanwagen merk Ford D800
met een Engelse opbouw van het type Holmes 600.
Na 1993 werd deze kraanwagen op non-actief gezet en daarna verkocht.

In Westzaan begon Fa. Kl. Verwer in 1923 met taxi-rijden, in- en verkoop van gebruikte auto's en handel in sloopauto-onderdelen.
Vanaf 1933 werd het bedrijf gevestigd aan de Provincialeweg 20, nabij de molen 'de Schoolmeester' .
Na de Tweede Wereldoorlog heeft daar nog een grote loods gestaan met rekken 'vol autoonderdelen.
In 1953 werd een Mack kraanwagen uit de dumphandel betrokken.
Kranen van hetzelfde type werden naast de handel in auto-onderdelen ook aan diverse relaties verkocht.
In de periode 1953-1970 was Verwer een bekend adres voor werkzaamheden met diverse kranen.
Met een Ford C.620, die na opbouw van een giek een groot bereik had, werden veel opdrachten aangenomen voor bedrijven en de politie.
Na de komst van de grotere hydraulische kranen, die geheel rond konden werken, namen de opdrachten voor de starre kranen af.
Omstreeks 1972 werd de eigen Mack aan de firma Nol te Westzaan verkocht en
in de daarop volgende jaren verminderden zowel de handelsopdrachten als die voor de sloperij.
In1986 overleed de oprichter van het bedrijf.

In Wormerveer begon D. Zwart in 1922 een garagebedrijf en een busdienst tussen Krommenie en Zaandam,
met de naam 'Eerste Wormerveersche Auto Centrale' (KW.A.C.).
Dit toen nieuwe vervoersaanbod, later bekend als M.E.A. werd in de 50-er jaren overgenomen door de KN.H.A.B.O.

Ook het ziekenvervoer, de taxi en niet te vergeten het reisbureau,
dat met een eigen touringcar reed en buitenlandse reizen verzorgde, werden de steunpilaren voor dit jonge bedrijf.
Vanaf 1932 tot op heden is garage Zwart steeds General Motors Dealer geweest voor personenauto's en bedrijfswagens,
met de bekende merken Opel en Chevrolet; in 1950 gevolgd door D.A.F.
Automobielbedrijf en Garage Zwart BV. is gevestigd aan de Oostindischekade 7-9 in Wormerveer. De directie bestaat uitJD. Zwart en P.e. Leendertse.
Van het begin af beschikte men over een eigen kraanwagen en tot in de 70-er jaren heeft men achtereenvolgens een aantal kraanwagens gehad,
waaronder een Chevrolet, Opel Blitz, GMC en Leyland Terrier.
Na het instellen van de rayons zijn de kraanwagens verkocht, maar er wordt wel met een oprijwagen en een ambulance gereden.

In Zaandam startte J Does in 1939,
na het overlijden van mevr. Mats - waar hij tot dan in dienst was geweest als particulier chauffeur een eigen garagebedrijf in de Vinkenstraat 40 en werd agent voor 'de Willys Overland'.
Helaas vorderde gedurende de Tweede Wereldoorlog de Duitse bezetter al snel zijn bedrijf,
om het te gebruiken voor onderhoud en reparatie van legertransporteenheden.
Na de bevrijding nam hij de draad weer op door als dealer met de merken Bedford en Vauxhall,
zowel personen- als bedrijfswagens, de eerste jaren goede verkoopresultaten te behalen.
Van 1960 tot 1972 was hij dealer voor D.A.F., waarna D.A.F. zelf tot 1979 van de garage gebruik maakte.
De oprichter J Does was dan al het jaar daarvoor overleden.
Garage Does bediende zich van een Bedford Breakdown kraanwagen,
die echter na de komst van D.A.F. in het bedrijf, steeds minder gebruikt werd om tenslotte verkocht te worden.

Het volgende bedrijf in Zaandam is Joh. Schol BV, Kraan- en Transportbedrijf, gevestigd aan de Oostzijde 301A.
In 1900 opgericht door Lieven Schol was het werkterrein maalstenen of roeden wisselen bij molens en
in fabrieken zware stoomketels plaatsen, zoals bijvoorbeeld. bij de firma Boon in Wormerveer.
Bovendien werden sloopwerkzaamheden uitgevoerd.
Na de Tweede Wereldoorlog werd er onder leiding van Joh. Schol gewerkt met kranen,
eerst ook weer die robuste Mack's uit de dump voor het bergen van vrachtauto's en om te assisteren in de industrie.

Spectaculair was het transport binnen de Zaanstreek van oude te restaureren houten huizen naar de Zaanse Schans.
Ook het Enkhuizer buitenmuseum werd ingericht met woningen en andere gebouwen,
door de firma Schol uit de oude Zuiderzeedorpen gehaald en herplaatst.
De eerste hydraulische kraan merk Bantam werd in 1963 aangeschaft,
maar momenteel zijn er wel 10 kranen tot 200 ton inzetbaar voor haven en industrie.
Als vanouds horen de molens daar nog steeds bij.
Tenslotte zal in het jaar 2000 het bedrijf 100 jaar bestaan,
met als bijzonderheid dat hiervan ook nog een goed onderhouden Mackkraan getuige zal zijn.

Een vanouds bekend bedrijf in Zaandam, tegenwoordig onder de naam Verenigde Automobielbedrijven Zaandam,
bevindt zich in de Zeemansstraat 43, onder leiding van de directeur H. J. Dekker.
In 1918 startte C. Steemeijer een klein bedrijf in motoren, auto's en fietsen in de Oostzijde.
Twee jaar later werd een pand aangekocht in de Zeemansstraat waar tot op heden de Forddealer voor luxe,
bestel en vrachtwagens gevestigd is.
In de beginjaren is men ook actief geweest met een busdienst tussen Zaandam en Krommenie,
N.V. Omnibusmij 'Zaanland' , later opgegaan in de 'MEA'.
Sinds1980 maakt het Ford-dealer bedrijf van Willem Schmidt in Alkmaar en Heerhugowaard deel uit van het concern.
De eerste kraanwagen in 1929 was een A-Ford met een handbediende lier,
in 1938 gevolgd door een kraan geconstrueerd op een nieuw chassis, die tot in de 60-er jaren heeft dienst gedaan.
Men heeft nog enige tijd een Mackkraan van de Fa. Verwer gebruikt, maar de inzichten op het gebied van berging waren sterk aan het veranderen en
dat was de reden om deze tak van hulpverlening af te stoten en de Mack ging weer terug naar Verwer.
In Alkmaar is uitsluitend voor eigen gebruik nog een kraan aanwezig.

Dan komen we toe aan het derde bedijf in Zaandam, Automobiel- en Garagebedrijf WinkeI BY.
aan de Houthavenkade 50, directie K Winkel tot 1996, nu Jonk.
Rond 1960 dealer voor Vauxhall en Bedford, later Mazda.
Tegenwoordig spreken we van Winkel Personenwagens B.Y. voor Volvo en
Renault Dealer Zaanstad B.Y., aan de P. Ghijsenlaan 5.

Had men in het begin de beschikking over een zware kraan met uitschuifbare giek van het merk Ward la France ,
die in het begin ook zware machines bij Bruynzeel heeft verplaatst,
daarna werd het een Bedford Breakdown met twee uitzwenkbare armen ,
die tot omstreeks 1988 hoofdzakelijk voor afsleepwerk gebruikt werd.
Winkel sr. tenslotte, stond op het gebied van berging bekend als iemand met een een zeer goede reputatie.

Als laatste in de rij van garagebedrijven met een 'kraanwagen', is de beurt aan de Fa.
Hoogwout in Zaandam en is het woord aan Nico Hoogwout.
"Op 18 October 1925 werd het garagebedrijf van Huib van Kuyl, in de Czarinastraat,
bij de Kamer van Koophandel ingeschreven.
In 1933 werd een nieuwe garage aan de Provincialeweg 76-78 in gebruik genomen.
Dit bedrijf werd in 1941 ook door de Duitse Wehrmacht gevorderd.
Mijn vader heeft daar, zoals iedereen die toen een auto bezat,
tegen een vergoeding zijn auto moeten inleveren.
De onder de garage verstopte en gedemonteerde Fiat's 500 hebben de Duitsers echter nooit ontdekt. "

Er was daar net zoals bij de collega autobedrijven een kraanwagen voor de eigen klanten,
Van Kuyl had hiervoor een Chevrolet-dumpauto aangeschaft. Voor het bergen van zware vrachtauto's assisteerden de Mack's van Fa.
ScholofVerwer.
Na de oorlog in 1948 werd Hoogwout daar bedrijfsleider met de toezegging te zijner tijd het bedrijf over te kunnen nemen.
Die overname kwam eerder dan verwacht, doordat een jaar later Van Kuyl ernstig ziek werd en niet langer in staat was zijn bedrijf voort te zetten.
Het werd in maart 1950 door Nico Hoogwout gekocht samen met C. Davids,
de technische man, afkomstig van Garage Steemeijer, die in 1956 in Zandvoort voor zichzelf begon als VW-dealer.
"Mijn bedrijf groeide; in 1951 was ik al dealer van de Morris-organisatie geworden, maar de bergingsopdrachten namen ook toe.
Het bergingsmateriaal werd aangepast en voorzien van het bekende logo met de H en de kleuren geel en blauw.
We pakten van alles aan; auto's die uit de Zaan of het Noordzeekanaal gehaald moesten worden, auto's onder de trein geraakt, botsingen en 's winters slippartijen.

Ja, het is zelfs voorgekomen dat we een dekschuit, nadat deze door ons in twee stukken gebrand was, over de weg transporteerden.
" In 1970 kwam de eerste rijdende kraan een 10tonner merk Vickers, inzetbaar bij de bouw, van staalconstructies tot aan het plaatsen van machines toe.
" In 1974 werd ook ik ernstig ziek en kreeg het advies het gehele bedrijf van de hand te doen.
In oktober 1976 was het zover, pand en personeel gingen over naar Autobedrijf Van der Weide,
maar takelen bergingsmateriaal plus de hydraulische kranen bleven over.
Dit materiaal werd in 1976 voorlopig ondergebracht op de Daam Schijfweg.
Mijn herstel verliep voorspoediger dan verwacht.
Hierdoor was ik in staat om, met hulp van mijn vrouw,
zoon en dochter en een vaste groep part-timers, het bergings- en transportwerk opnieuw ter hand te nemen. "

Het jaar daarop kwamen er twee vaste medewerkers J. en C. Pels bij,
ook zij hadden de mogelijkheid bedongen te zijner tijd het bedrijf te kunnen overnemen.
In 1982 werden zij in de directie opgenomen, de samenwerking duurde 19 jaar en
het aantal kranen nam toe van 1 in 1970 tot 8 in 1995 met bovendien een 5-tal trailers erbij.
Intussen was begin 1980 van Bruynzeel een stuk grond aan de Gerrit Bolkade gekocht waarop toen nog niet gebouwd kon worden,
dat gebeurde in 1987 en in het jaar daarop werd het nieuwe pand, kantoor en werkplaats, betrokken.

"In 1996 nam ik afscheid en werd Hoogwout BV overgenomen door C. Pels en
start J.Pels een eigen bedrijf in zwaar transport hoofdzakelijk met pontons over het water.
Zijn Plaats wordt ingenomen door P. Tammer.
In 1998 komt het als zeer goed bekendstaand Kraan- en Transportbedrijf Mosk uit Den Helder erbij en
nemen we het rayon Edam- Volendam van de Fa. Frikkee over.
" Eind 1998 kunnen we spreken van een bergings en transportbedrijf waar in totaal 60 mensen werken;
het materiaal bestaat uit 21 kranen en een 8-tal trailers en trekkers met al het nodige hulpmateriaal.
In het jaar 2000 zal het 75 jaar geleden zijn dat het bedrijf van start ging dat uitgroeide tot de Hoogwout Groep.

De dagelijkse praktijk van het bergen door de jaren heen.
Hoe het begon.

"Toen ik bij Huib van Kuyl kwam werken, waren we met z'n vijven voor het dealerschap van Hansa en Fiat,
zowel verkoop als reparatie, benzinepomp en stalling voor maar liefst 50 auto's.
We hadden de beschikking over Chevrolet dumpwagen met vierwielaandrijving waarop een kraan gemonteerd was.
Deze dumPkraan bijgenaamd 'het hijgend hert' gebruikten we voor klanten met een defecte auto, net zo als de collega's dat deden. "
Voor zwaar werk echter werd soms gebruik gemaakt van de diensten van Fa. Schol of Verwer.
Na verloop van tijd werd de dumpkraan vervangen door een kraan voor licht werk, merk International en voor zwaar werk een Reo,
beide met een' opbouw van de Fa. Fleumer uit Westzaan.
De Reo werd nu ook voor andere opdrachtgevers ingezet zoals de ANWB,
de politie en diverse transportbedrijven.
Vanaf die tijd hebben modernisering en uitbreiding niet stilgestaan.
"Doordat we boven de garage gingen wonen en altijd,
ook in het weekend en 's nachts steeds gehoor gaven, ontstond de gewoonte ons in te schakelen.
Dat heeft overigens wel de nodige nachtrust gekost.
Ik herinner me nog goed hoe bij thuiskomst mijn vrouw altijd vroeg; 'hoe was 't' en op mijn: 'nou vrij zwaar beschadigd',
kwam dan onveranderlijk haar: 'nee, dat bedoel ik niet. Hoe was het met de mensen . .
Nico Hoogwout is over dit laatste aspect terughoudend en daarbij speelt discretie tegenover de eventuele nabestaanden een overwegende rol.

Hoe het in de praktijk toegaat.

"Bij de meest gangbare ongelukken, zoals botsing met een tegenligger of een lantarenpaal werd je via de politie ingeschakeld en
kon je de betreffende wagen van voren takelen dan reed je vervolgens naar een van te voren opgegeven adres.
Waren de wielen of de aandrijving geblokkeerd dan kwamen er hulpstukken met wielen aan te pas.
Deze hulpstukken werden dan met behulp van een krik onder de geblokkeerde wielen van de verongelukte auto geplaatst,
die dan met beperkte snelheid getransporteerd werd.
In alle weersomstandigheden was je paraat; zo ook op een winterdag 's avonds,
er lag een dikke ijslaag op straat.
Het was dus spek en spekglad en ik had nog al wat werk gehad om een gestrande auto te bergen;
toen ik plotseling mijn dochter op de schaats ontwaarde, dus op straat, die de volgende berging kwam melden. "

Bij ongelukken zoals; van de dijk geraakt of in de sloot,
is het altijd zaak de auto in kwestie zonder bijkomende schade te bergen,
want die wordt door de verzekering niet vergoed.
De bergingschauffeur moet dus eerst goed zicht op de situatie hebben voordat hij met de juiste kettingen,
later staaldraden en nog weer later nylon banden aan de slag gaat.
Auto's op de kop of van de dijk vereisen nog meer inzicht.

Standaardregel is nog steeds:

1. Bekijk de situatie rustig en maak na alles goed in je te hebben opgenomen een bergingsplan.
2. Trekje nimmer iets aan van de mening van omstanders, want anders gaat het gegarandeerd fout.
3. Berg de auto altijd in de tegenovergestelde richting. Zoals hij er in gegaan is moet ie er ook weer uit.

''Een bijzonder voorval uit de beginperiode, was een berging in 1952 toen een klant van ons,
een bij Kijkduin gestrand vissersvaartuig had gekocht waar hij de motor uit wilde hebben.
Dat was precies iets voor onze vierwiel aangedreven dumpkraan die toen vanaf het strand in twee periodes van laagwater de klus klaarde. "

"Na alarmering door de politie was ik altijd snel ter plaatse,
ging het om een ernstig ongeval, dan waren bij aankomst ter plaatse de politie en G. G.D. er toch eerder.
Dat gaf een keer aanleiding voor commentaar van de kant van de politie:
'eerst de zoon voor de G.G.D.- mijn zoon zat toen op de ambulance - dan de vader voor de auto'. "

Stond de berger vroeger soms oog in oog met de inzittende man of vrouw,
tegenwoordig is het standaardprocedure geworden dat via 1-1-2 de politie en de brandweer komen,
een bluswagen en een wagen met knipgereedschap, met eventueel een duikteam.
De verongelukte auto wordt eerst helemaal opengeknipt,
dan de gewonden voorzichtig uit de wrakstukken bevrijd en
zo nodig met de traumahelicopter voor verdere behandeling vervoerd naar het ziekenhuis.
Dan is het moment aangebroken dat het voertuig geborgen kan worden,
meestal door de gewone zwaardere bergingsauto,
maar soms wordt er nog wel een kleine hydraulische kraan bijgehaald om het voertuig weer op de weg te zetten.
Gaat het om grote vrachtwagens en trailers dan moet eerst de lading gelost worden,
voordat het dan lege gevaarte met één of meerdere hydraulische kranen op de weg gezet kan worden.

"Het is twee keer voorgekomen dat alle kranen ook van de collega's moesten worden ingezet.
Een keer op de weg tussen Uitgeest en Alkmaar waar een groot aantal auto's was ingesneeuwd, die we allemaal moesten bergen en
vervolgens op een van te voren aangewezen terrein hebben gedeponeerd.
Het tweede voorval betrof een enorme kettingbotsing op de A 7, waar we ook zeer veel auto's geborgen en weggetakeld hebben".

Hoogwoud benadrukt nogmaals dat dit werk dat dag en nacht, ook op zon- en feestdagen, gewoon doorgaat, veel inzicht en ervaring vraagt.
Bovendien heb je niet alleen met de politie maar ook met verzekeringsmaatschappijen te maken.
De provinciale diensten komen eraan te pas, als tijdens de berging wegen moeten worden afgezet,
in verband met een groot verkeersaanbod ter plaatse.
Ze zijn er trouwens ook snel bij om te controleren of het wegdek schoongemaakt moet worden en om vast te stellen dat de berm,
of een vangrail niet beschadigd zijn.

Ook bij ziekte gaat het werk gewoon door, zoals die keer dat er op Nieuwjaarsmorgen een auto in een vijver op 't Kalf gereden was.
Gelukkig kon zijn zoon Niek Jan, in het bezit van alle nodige papieren, voor Hoogwout in de plaats gaan om die auto er weer uit te halen.

Alle veranderingen in het vak, zowel de technische als de organisatorische, heeft hij meegemaakt.
Zo richtte in 1966 de Bovag in samenwerking met een aantal verzekeringsbedrijven een bergingsafdeling op;
bedrijven met een kraan en gewend te bergen werden hiervoor aangewezen.
De voorwaarden waren: dag en nacht beschikbaar - goed personeel- goedgekeurde kranen hulpmateriaal zoals brandblussers,
verbandmateriaal, bezems, kettingen, lijnen en speciaal gereedschap. De regio-indeling was hiermee werkelijkheid geworden.

Als gevolg van interne problemen werd de Bovagafdeling in 1988 opgeheven,
maar daarvoor kwam in de plaats de V. B.S. (Nederlandse Vereniging van Bergingsspecialisten ),
met in iedere provincie een aantal vaste bergers die het bergingswerk doen.
Hoogwout doet dit voor het district Zaanstad en Edam-Volendam.

Zo staat aan het eind van deze eeuw een landelijk net van bedrijven dag en nacht
met modern materiaal paraat en per provincie vermeld in de bergingsgids van de V.B.S.
om de auto's van onfortuinlijke weggebruikers af te voeren voor reparatie en
vervangend vervoer te regelen via de V.V.S.N. ( Vervangend Vervoer Service Nederland ),
een onafhankelijk dochterbedrijf van de V.B.S.

Met dank aan:
Nico Hoogwout voor al zijn inbreng en research.
De garagebedrijven beschreven in dit artikel, die hun fotomateriaal ter beschikking stelden.