De olijfoliefabriek van St. Paraskevi

"De machine van de gemeenschap": een dubbele vooruitgang

De zeepfabriek van Sint Paraskevi te Lesbos, die opgericht werd aan het eind van de Turkse bezetting op initiatief van de Taxiarchis kerk, was gemeenschappelijk bezit en werd daarom ook wel de "machine van de gemeenschap" genoemd.
De totstandkoming ervan betekende een dubbele vooruitgang voor de boerenbevolking van Sint Paraskevi: het gebruik van de modernste technologische middelen voor de verbetering van de productie van olijfolie, alsmede een dusdanige vooruitgang in het maatschappelijke denken dat mensen voorstellen deden voor de oprichting van gemeenschappelijke fabrieken ter bescherming van de gemeenschapsbelangen van Sint Paraskevi.
De machine van de gemeenschap kwam tot stand om de boeren te verlossen van hun exploitatie door de particuliere olijfoliefabrieken en om een bron te worden van financiële middelen voor het educatieve en maatschappelijke werk van de gemeenschap.

Kroniek van de oprichting
Het idee voor de oprichting van een gemeenschappelijke fabriek kwam in 1902 van de Educatieve Broederschap "De Hoop", die voor dit doel de financiële middelen had.
Toen in 1907 de raad van ouden ontheven werd van zijn zware schuld aan het Turkse bestuur door de burgers naar vermogen te belasten en geholpen door de grote oogst van dat jaar, laaide de belangstelling weer op voor de oprichting van een gemeenschappelijke zeepfabriek.
Op 13 december 1909, tijdens een algemene vergadering van alle burgers, werd besloten tot de bouw van de fabriek in de naam van de Heilige Kerk van Taxiarchis.
De commissie van bestuur die werd gekozen om het werk te volbrengen bestond uit:
Socratis G. Papadopoulos, Miltiadis P. Christofidis, Dimitrios P. Kalogeras, Christofas I. Chatzigiannis, Christofas P. Christofidis en Charalambos A. Kasiakos.
De commissie controleerde de rekeningen van de gemeente en nam het op zich, de achterstallige betalingen te innen. Ze koos de locatie, vervaardigde de bouwtekeningen en stelde de begroting op voor de bouw van de fabriek. Voor het vinden van het beginkapitaal namen ze hun toevlucht tot inzamelingen, verplichte belastingen en leningen.
De commissie nam ontslag in 1915, toen van de winst uit de exploitatie van dat jaar de laatste geldschieters waren afbetaald.
De fabriek was in bedrijf van 1911 tot 1967.

"...Het gaat niet simpelweg om de oprichting van een olijvenpers voor het gemak van de inwoners, maar dat vandaag de grondslagen gelegd worden van de samenwerking tussen de mensen met gemeenschappelijke materiële en ethische belangen, waarop de schitterende toekomst van ons gemeenschappelijke vaderland zal worden opgebouwd."
Uit de toespraak van Chr. Paraskevaïdis, directeur van de Sint-Paraskevischolen, bij het leggen van de eerste steen van de fabriek.

PRODUCTIE
De productiestadia:
1. wegen van de olijven.
2. olijven malen.
3. olijvenpulp transporteren en het vullen van de zakken.
4. de persen beladen van en de zakken met olijfpulp uitpersen.
5. de olie in de polymia (ijzeren reservoirs) laten bezinken daarna olie en water scheiden in de lavallen (olieschifters).
6. kwaliteit controle.
7. de leren zakken (touloumia) vullen voor transport en opslag van de olie in vaten.

ARBEIDSVERDELING
Het vaste en technische personeel van de gemeenschappelijke fabriek bestond uit 32 personen:

* de door de gemeenteraad gekozen directeur van de commissie van bestuur.
* de secretaris van de commissie van bestuur.
* de fabrieksmachinist
* de stoker van de stoomketel
* de olijvenweger
* twee maalsteenwerkers, één voor elk maalsysteem
* vier persmeesters en vier assistenten
* een pomp regelmeester
* vier zakkenbinders en vier assistenten
* vijf dragers voor het transport van de olijven van de opslagplaats naar de machine
* een drager voor het transport van de olijven van het dorp naar de fabriek
* een meetmeester voor de kwaliteit van de olie en een meetassistent

DE MACHINES
Voor het kiezen van het vermogen van de machines ging het bestuur van de fabriek op bezoek bij de met behulp van stoom aangedreven fabrieken op Lesbos in Agiasos, Loutra, Gera, alsmede bij de nieuw opgerichte gemeenschappelijke olijfoliefabriek van Mantamados.
De machines werden besteld bij Isigonis en werden afgeleverd in Skala Kallonis, vanwaar ze door middel van ossenkarren naar Sint Paraskevi getransporteerd werden.
Het eerste machinale en technische materieel omvatte:
* een stoomketel en een stoommachine van Ruston Proctor and Co
* vier hydraulische pompen van Howard Tyler and Co
* vier hydraulische persen
* twee oliemaalsystemen/oliemolens
* een waterpomp
* een kachel
* vier polymia (ijzeren reservoirs)
* vier waterreservoirs
* twee chamourières
* twee meel-maalsystemen/meelmolens
* een bliksemafleider
* een overbrengingsas met bijbehorende wielen en aandrijfriemen

DE WEG NAAR EEN NIEUWE BESTEMMING.
* op 17 februari 1910 werd de grond aangekocht op de locatie Alonelli

* op 26 april 1910 werd het koopcontract met Isigonis te Smyrna voor de machines getekend

* van juni tot september 1910 kwamen de eerste donaties binnen van de emigranten in Londen, Boston, Soedan, Khartoum, Konstantinopel, Sydney, Egypte, Menemeni en Roemenië voor de gemeenschappelijke fabriek

* van april tot oktober 1910 werden 3.615 arbeidsdagen betaald voor de opbouw van de fabriek. Onder de arbeiders bevonden zich ook zeven vrouwen met hun dochters.

* in 1911 werd de officiële vergunning afgegeven door het Turkse bestuur

* in maart 1911 werd de eerste hoeveelheid olijfpitten verkocht en in september de eerste olie.

* op 20 november 1913 schonk de commissie van bestuur de Griekse nationale marine een kwart van de "tagar-olie" (uit de ondergrondse reservoirs waar olie verzameld werd waarvan de besteding toeviel aan de eigenaar van de olijfperserij).

* 1916 - 1921. Uit de exploitatie in die jaren kwamen de eerste echte winsten voort.

* 1924. Van de tagar-olie in dit uitstekende oogstjaar werd 15.000 kilo olie verzameld en verkocht, en de opbrengsten werden besteed aan educatief werk van de gemeente. Hetzelfde gebeurde in 1925.

* 1934-1935. De fabriek perste 57% van de totale productie van Sint Paraskevi. De oude versleten ketel werd vervangen en er werden nieuwe maalstenen geplaatst alsmede nieuwe snaren, zakken, olijfdoeken en kuipen.

* In 1940 gelastte de gemeenteraad de verkoop bij opbod van de tagar-olie omdat door de oorlog de prijs van de olie hoog was. Tijdens de Duitse bezetting viel de olijfoliefabriek ten prooi aan slapte en de activiteiten namen af.

* In 1951 werd de oprichting voorgesteld van een samenwerkingsverband met de olijfolie producerende coöperatie.

* In 1957 werd een nieuwe machine geplaatst. De stoomaandrijving werd vervangen door petroleumaandrijving van het merk Mercedes van 90 pk, alsmede lavallen (olieschifters), katrollen, assen, snaren en hydraulische installaties.

* De gemeentelijke exploitatie van de fabriek werd opgeheven in 1967.

* In september 1985, onder departementshoofd N. Sifounakis, zijn de werkzaamheden begonnen ter omvorming van de fabriek tot het Multifunctioneel Centrum.

BRON:
Folder uitgegeven ter gelegenheid van de opening van Cultureel Centrum en expositie in de voormalige zeepfabriek van Sint Praskevi op Lesvos.

De expositie werd mogelijk gemaakt met financiële ondersteuning van het Ministerie van Cultuur en het Ministerie van Toerisme.

Afdeling inventaris en classificatie van het archief:
K. Karagiannopoulou, G. A. K. Lesbos
Evridiki Sifneou, historica, Giorgos Sapnadellis

Historische en thematologische verzorging: E. Sifneou

Architect: N. Nikolaïdis

Adviseur voor historische en volkskundige onderwerpen van Sint Paraskevi:
G. Sapnadellis

Fotografie:
K. Katopodis

Drukwerk:
PLINTHOS

Afdeling gebouwreconstructie bestaand uit:
Studie en architecten: A. Tsigounis, D. Danakali, S. Boubioti
Ingenieurs: F. Apostolou, G. Koutsogiorga, A. Vagiano

De werkzaamheden werden uitgevoerd onder departementshoofd N. Sifounakis onder auspiciën van de D.T.Y. en de T.Y.D.K. van Lesbos.
De expositie werd geopend door het hoofd van de gemeente van Sint Paraskevi, Apostolis Komninakas.

In het Multifunctioneel Centrum van Sint Paraskevi kunt u vinden:
· Congreszaal met 250 plaatsen
· 14 kamers met tweepersoons bedden
· expositie over de landbouwkundige, industriële en volkskundige traditie van Sint Paraskevi
· ruimte voor tijdelijke exposities en kleinschalige evenementen
· kantine

Informatie:
Gemeente Sint Paraskevi: tel.0253 - 31221
fax0253 - 31221
Multifunctioneel Centrum: tel.0253 - 31400

VERTALING:
Met veel dank voor de vertaling uit het Grieks; aan Drs. J. van den Ing en J. Ritsakis