Even Apeldoorn bellen of de St. Nazaire raid?

In de uitgave van augustus 2011 van “Vol Vooruit “, het blad van de vereniging de Stoomvaart, stond een afbeelding van een klein oorlogsschip dat een dokdeur heeft geramd. De ondertitel doet vermoeden dat het om een nautisch ongeval gaat. De foto lijkt bewerkt, “gephotoshopt” zeggen wij nu. Het gaat om een onderzeebootjager die, zo te zien geheel onbeschadigd, een dok- of sluisdeur heeft geramd. Dat is niet zo waarschijnlijk. Mogelijk gaat het hier om een verwijzing naar de St.Nazaire raid die in 1942 door de Engelse marine is uitgevoerd vanuit Falmouth. Hoewel de destroyer op de foto van na de tweede wereldoorlog is, zijn er geen andere operationele pogingen bekend van het rammen van een sluis- of dokdeur bekend. Afgelopen zomer waren wij op vakantie en Devon en Cornwall. Daar bezochten wij ook het maritiem museum in Cornwall waar aandacht wordt besteed aan deze dappere actie van de Britten.
De dreiging van de Tirpitz
Door de Blitzkrieg van mei en juni 1940 viel het grootste deel van Frankrijk in Duitse handen. Daarbij behoorde ook de hele Franse Atlantische kust. De Duitsers kregen hier mee een eerste klas toegang tot de Atlantische oceaan. Ook de Franse marinehavens zoals Brest en de grote scheepswerven en droogdokken vielen in handen van de Kriegsmarine. In St.Nazaire was een van de grootste droogdokken ter wereld: het Normadie dok. Hierin was het grote passagiersschip Normadie gebouwd. Het vlaggenschip en de trots van de Franse koopvaardij. Het was zowel een droogdok als een sluis. Het dok lijkt op de Noordersluis van IJmuiden. De Engelsen waren bang dat de Duitsers het grote slagschip Tirpitz, vanwege de beschikbaarheid van het droogdok, in St.Nazaire zouden stationeren zodat het schip vandaar uit strooptochten op de Atlantische oceaan zou kunnen ondernemen. Vier pogingen om de Tirpitz in Noorse wateren tot zinken te brengen hadden gefaald. Daarnaast was St.Nazaire een belangrijke uitvalsbasis voor Duitse duikboten. St.Nazaire, aan de monding van de Loire, was het zwaarst beschermde deel van de Duitse Atlantikwall.
Operatie Chariot
In februari 1942 kregen de Britse Navy en het Essex regiment van het Britse leger de opdracht dit Normadie dok onklaar te maken. Het plan bestond er uit om een oude, afgedankte torpedoboorjager, HMS Cambeltown, tegen de sluisdeur tot zinken te brengen. In het schip was 4,5 ton aan explosieven opgeslagen die waren verbonden met een tijdsontsteking. Die tijdsontsteking was nodig om te zorgen dat het schip niet meteen bij het rammen van de dokdeur ontplofte. Aan boord waren 250 commando’s. Verder werden nog groepen commando’s met kleine motorboten naar St.Nazaire vervoerd. Op 26 maart 1942 ging operatie Chariot in Falmouth van start. De vloot bestond uit twee begeleidende torpedobootjagers, veertien motorboten (motorlaunches), een motorkannoneerboot (MBG 314), een verbouwde motortorpedoboot MTB74 en de verbouwde Cambeltown. De Campeltown was een verouderde Amerikaanse vierpijper uit de eerste wereldoorlog. De motorlaunches van 65 ton waren van het Fairmillie B type. Ze hadden extra brandstoftanks aan dek, zodat ze erg kwetsbaar waren. De MGB 314 was het commandoschip. Toen de strijdmacht in de buurt van de monding van de Loire lag, vlogen 25 Vickers Wellingtons en 35 Armstrong Whitley bommenwerpers naar de havens en werven van St.Nazaire. Het bombardement was niet erg effectief. Dat kwam mede door de laaghangende bewolking. De Duitsers interpreteerden het bombardement toch als de voorbode van een zwaardere aanval en bleven zeer alert. De Cambeltown was verbouwd om op een Duitse onderzeebootjager van de Möwe klasse te lijken en voerde de vlag van de Kriegsmarine. Ze gebruikte ook een Duitse seinlamp om aan te kondigen dat ze de haven wilden binnen lopen. Helaas bleek deze seinlamp de verkeerde kleur te hebben, zodat de Duitsers meteen het vuur openden, met als resultaat dat er veel slachtoffers vielen onder de commandos. Op 28 maart om 01.34 uur ramde de Cambeltown de sluisdeur en werd daarbij 10 tot 12 meter in elkaar gedrukt. De operatie lag maar 4 minuten achter op het vooraf berekende tijdsschema. Daarna volgenden hevige gevechten en een poging om ook de tweede dokdeur buiten gebruik te stellen. Dat lukt o.a. door dieptebommen tussen twee sleepboten naar de deur te verslepen. Het grootste deel van de beoogde doelen was gehaald, maar de Loire was in een vlammenzee veranderd doordat bijna alle motorboten in brand waren geschoten. Om 10.35 uur ontplofte de Cambeltown, juist toen een grote groep Duitse officieren polshoogte kwam nemen. In totaal kwamen hier bij 40 Duitse officieren en 400 manschappen om het leven. De verwoesting was enorm. Maar de tol bij de Britse strijdkrachten was ook hoog. Van de 611 manschappen kwamen er 169 om het leven. Er werden er 227 gevangen genomen en 225 bereikten veilig hun thuisbasis. Onder de gevangenen was commandant Stephen Beattie. Van de 18 vaartuigen keerden er slechts 2 in Cornwall terug. Vijf deelnemers kregen het Victoria Cross, een van de hoogste Britse onderscheidingen. Hoewel de foto in “Vol Vooruit” geen historisch accuraat beeld geeft, lijkt het er toch op dat deze afbeelding verwijst naar deze heroïsche daad van de Britten. Het was de eerste geslaagde aanval op het door de Duitsers bezette vasteland van Europa.

Jur Kingma
N.B. dit artikel is in december 2011 verschenen in het blad “Vol Vooruit”.
Afbeelding:
1. In de haven van Falmouth ligt een RAF search and rescue motorlaunch. Deze lijkt op de 16 motorboten van operatie Chariot. Deze search and rescue launch is in privé bezit. ( foto Jur Kingma 26 juni 2011)
2. De haven van Falmouth bestaat voornamelijk uit een beschutte rede met wat kleine los- en laadpieren en een dok- en scheepsbouwmaatschappij. Er liggen verschillende klassieke jachten voor anker. De haven heeft geen marine functie meer. ( foto Jur Kingma 26 juni 2011)
3. De commando’s bestormen vanaf de Cambeltown met stormladders het Normandie dok om de pompgebouwen en de binnendeur te vernietigen. Schilderij van David Rowlands (2002).
4. Dit schilderij van de raid op St.Nazaire werd door de “War artist” John Worsely gemaakt in opdracht van Lord Newborough. Die heette ten tijde van de raid Micky Winn en was SubLieutenant RNVR. Hij was commandant van de MTB 74 links op het schilderij. De Campeltown heeft zich diep in de dokdeur van het Normadiedok geboord. Het schilderij werd aangeboden aan de Engelse koningin en hangt op het koninklijke jacht Britannia.

5. Plattegrond van de haven van St.Nazaire. In sectie B is het Normadie dok.