Vrouwen en Windmolens

Het Griekse eiland Karpathos ligt als het ware tussen Kreta, in het ten zuid westen en Rhodos, in het noord oosten.
Op het eiland hoog in het noorden ligt het afgelegen dorp Olympos, slechts bereikbaar over zee in de zomer en anders via een slechte weg, kronkelend door het dorre gebergte naar een hoogte van 600 meter.
Men treft er niet minder dan 39 molens aan, of beter voor het grootste deel restanten en in een enkel geval voorzien van wieken; 20 jaar daarvoor waren dat er nog 68.
In vergelijking met de Hollandse molen zijn het vrij primitieve bouwsels, zoals je elders in Griekenland kan aantreffen.

Molendeskundige Louis H. Blom zegt hierover het volgende.
"Voor zover bekend uit de geschiedenis zijn er altijd molens in Griekenland geweest, zowel op het vaste land als op de vele eilanden.
Afbeeldingen uit zowel het Griekenland tijdens Byzantijnse, Venetiaanse en Turkse overheersing als Griekenland als zelfstandige staat zijn daar het bewijs van.
Het is zelfs zo dat Griekenland de meeste molens in Europa had. De reden zou kunnen zijn dat op de vele eilanden, nu vaak onbewoond, door gebrek aan infrastructuur de mensen voor alles op zichzelf, of voor aanvoer op de boot waren aangewezen. Verbouwen van graan, zelf malen en broodbakken leidde tot bouw van primitieve molens, eerst de zgn. toren molens waaruit later de één richting molens in een vaste opstelling ontstonden.
De molens hadden oorspronkelijke vaste wieken met daarop gespannen vierkante zeilen, pas later gebruikte men de veel eenvoudiger 3 hoekige zeilen die na het malen, zoals op een schip gereefd werden.

Een van de meest imposante windmolen eilanden is Karpathos waar ze in 2 concentraties voorkomen. De grootste in het noordelijk bergdorp Olympos en de kleinere in Othos in het midden.
Het zijn bijna allemaal “uni-directional” molen dwz. molens in een vaste opstelling met de wieken in de richting van de heersende windrichting.
In een inventarisatie uit 1885 telt hij er liefst 39 waarvan 2 tot het torenmolen type behoren. De meeste in zeer slechte staat, in elk geval werkt er niet waren één zo schrijft hij ".

Tijdens mijn bezoek in october 2000 ziet het er al iets beter uit, één molen werkt tenminste en er naast wordt brood gebakken, andere zijn voor het oog wat meer presentabel gemaakt, wat natuurlijk alles te maken heeft met de toename van het toerisme.
De meeste staan even buiten het dorp in een lange rij op een bergrichel met hun neus onveranderlijk in de wind.
Het is een imposant gezicht zo hoog in de bergen en het is te hopen dat t.z.t alle weer in volle glorie zullen herrijzen.

Bron: The Windmills of the Greek Islands door Louis H.Blom, uitgave van The International Molinological Society in 19999.
ISBN 92-9134-019-6

Het dorp Olympos werd in 1420 gesticht en doet nog steeds wat middeleeuws aan. In een doolhof van straatjes en stegen, slechts breed genoeg voor muilezels kun je gemakkelijk in verdwalen.
De ligging zo hoog en ontoegankelijk kan verklaard worden uit de vroegere veelvuldige plunderingen door zeerovers elders op het eiland en daardoor wellicht een ontmoediging om het hoger op te zoeken.
De maatschappij was vroeger matriarchaal, mannen waren elders om de kost te verdienen en vrouwen zorgden voor de graanoogst in het dal, het malen in de molens en het bakken van brood in de ovens, vaak naast de molen.

De vrouwen dragen nog de traditionele kleding en op 15 Augustus komen mensen van overal om het festival van Maria-Hemelvaart bij te wonen, dat wel drie dagen duurt en een van de belangrijkste feesten binnen de orthodoxe kerk.